Od 17 listopada 2023 r. pojawiła się możliwość zastrzeżenia numeru PESEL. Działanie ma to na celu zapobieganie i ograniczenie kradzieży tożsamości i jej skutków. Każdy obywatel może zastrzec swój numer PESEL, w dowolnym urzędzie gminy, w banku krajowym, w SKOK, na Poczcie Polskiej lub w aplikacji „mObywatel”. W aplikacji dostępna będzie również opcja: cofnięcia zastrzeżenia numeru PESEL, ustawienia automatycznego zastrzeżenia numeru PESEL, sprawdzenie historii weryfikacji numeru PESEL przez instytucje, firmy i osoby prywatne oraz podgląd historii zmian statusu. Dodatkowo PESEL zostanie zastrzeżony z urzędu w przypadku zastrzeżenia dowodu osobistego np. w przypadku jego zgubienia lub kradzieży.
Możliwość zastrzeżenia numeru PESEL jest elementem szerszego działania, w ramach którego m.in. notariusze, banki i przedsiębiorcy telekomunikacyjni w przyszłości będą mieli obowiązek weryfikacji, przed dokonaniem pewnych czynności, czy podany numer PESEL został zastrzeżony. W tym celu zostanie utworzony specjalny rejestr prowadzony przez organy państwowe na podstawie przepisów ustawy o ewidencji ludności.
Rejestr ten będzie opierał się na 3 zasadach, którymi są:
– powszechność– każdy może dokonać zastrzeżenia numeru PESEL,
– bezpłatność – usługa jest bezpłatna,
– obligatoryjność weryfikacji danych przez instytucje – podmioty objęte obowiązkiem będą musiały przed podjęciem czynności musi sprawdzić w bazie danych czy dana osoba zastrzegła numer PESEL.
Z perspektywy branży telekomunikacyjnej istotna jest data 01 czerwca 2024 r. Od tego dnia na przedsiębiorców telekomunikacyjnych zostanie nałożony nowy obowiązek. Zgodnie z art. 60c ustawy Prawo telekomunikacyjne, dostawca powszechnie dostępnych usług telekomunikacyjnych przed wydaniem kopii lub wtórnika karty SIM będzie zobowiązany do weryfikacji numeru PESEL w „rejestrze zastrzeżeń numeru PESEL” czy podany numer został zastrzeżony. W przypadku informacji o zastrzeżeniu numeru, operator ma możliwość niewydania wtórnika karty SIM. Jeżeli natomiast system, w którym znajduje się rejestr nie będzie dostępny przez ponad 15 minut i pomimo ponownej próby połączenia się z nim nadal nie będzie działał wówczas przedsiębiorca telekomunikacyjny może albo odmówić wydania wtórnika do czasu rozpoczęcia działania systemu albo po dokonaniu dodatkowej, starannej weryfikacji osoby żądającej wydania kopii karty SIM (np. poprzez sprawdzenie dowodu osobistego) i potwierdzeniu jej tożsamości, będzie mógł wydać kopię lub wtórnik karty SIM. Działanie to ma na celu ograniczenie kopiowania kart SIM i wykorzystania ich kopii do popełnienia różnego rodzaju przestępstw.
Za niewypełnianie tego obowiązku Prezes UKE będzie mógł nałożyć karę administracyjną na przedsiębiorcę telekomunikacyjnego w wysokości do 3% przychodu ukaranego podmiotu, osiągniętego w poprzednim roku kalendarzowym.
Obywatel, który zastrzegł PESEL nie będzie pociągany do odpowiedzialności w przypadku, gdy wykorzystano jego zastrzeżony numer PESEL bez jego wiedzy. Banki i firmy pożyczkowe będą musiały również weryfikować, czy numer PESEL jest zastrzeżony, m.in. w przypadku założenia konta, udzielenia pożyczki lub kredytu. Jeżeli w przypadku naruszenia przepisu zostanie udzielony kredyt to banki oraz firmy pożyczkowe nie będą mogły dochodzić spłaty wierzytelności od obywatela, któremu udzielono pożyczki lub w wyniku naruszenia tych przepisów.
Należy jednak pamiętać, że zastrzeżenie numeru PESEL dotyczy tylko wskazanych w przepisach ustawy o zmianie niektórych ustaw w celu ograniczania niektórych skutków kradzieży tożsamości – w przypadku operatorów telekomunikacyjnych, według obowiązującej ustawy, będzie to wyłącznie wydanie duplikatu karty SIM, a nie np. samo zawarcie umowy.
Mimo, że usługa jest dostępna od 17 listopada 2023 r. to podmioty mają ponad pół roku na dostosowanie się do nowych obowiązków. Rejestr zostanie udostępniony przedsiębiorcom telekomunikacyjnym nieodpłatnie.