Autor: Wiktoria Burek / wiktoria.burek@brightspot.pl
Kompetencje Prezesa UKE na gruncie Ustawy Prawo komunikacji Elektronicznej – czyli kilka słów o nowych obowiązkach przedsiębiorcy telekomunikacyjnego
Długo wyczekiwana ustawa implementująca do polskiego porządku prawnego Kodeks Łączności Elektronicznej – Ustawa z dnia 12 lipca 2024 r. – Prawo Komunikacji Elektronicznej (Dz. U. poz. 1221; dalej jako „PKE”) w zasadniczej części wejdzie w życie już 10 listopada 2024 r. Dla przedsiębiorców telekomunikacyjnych oznacza to szereg zmian i stosunkowo krótki czas na przygotowania. Wiele pytań budzi już samo przygotowanie dokumentacji abonenckiej (o czym pisaliśmy w pierwszym artykule z naszego cyklu artykułów o PKE) zgodnie z wymaganiami jak również dostosowanie dotychczasowych modelów prowadzonej działalności do zasad wprowadzanych przez PKE. Warto jednak pamiętać także o tym, PKE określa nowe obowiązki względem organu nadzorującego działalność telekomunikacyjną. Prezes Urzędu Komunikacji Elektronicznej wyposażony został bowiem przez PKE w kilka nowych kompetencji, za pomocą których będzie mógł mocniej ingerować w działalność telekomów. Jakie więc zmiany przyniesie dla przedsiębiorców telekomunikacyjnych druga połowa listopada?
- Ograniczenia w prowadzeniu sprzedaży „door to door” i sankcje związane z naruszeniem zakazu prowadzenia sprzedaży „door to door” bez umówionej wizyty
Zgodnie z art. 284 PKE, umowa zawierana z konsumentem podczas nieumówionej wizyty w miejscu jego zamieszkania lub zwykłego pobytu będzie nieważna. Na straży tego ograniczenia ma stanąć Prezes UKE, który w przypadku uporczywego naruszenia tego ograniczenia, może nałożyć na operatora usług, kary. Prezes UKE może także wydać publiczne ostrzeżenie, wskazując osobę odpowiedzialną za naruszenie oraz charakter tego naruszenia. Jeszcze bardziej dotkliwe może okazać się nałożenie na dostawcę usług, który w dalszym ciągu będzie zawierał umowy z konsumentami w klasycznej formule „door to door” zakazu prowadzenia działalności telekomunikacyjnej przez okres do 5 lat, co z kolei będzie stanowić podstawę do wykreślenia go z rejestru przedsiębiorców telekomunikacyjnych. Co ważne, sankcja ta może zostać nałożona na osobę kierującą danym przedsiębiorstwem telekomunikacyjnym, w tym osobę pełniącą funkcję kierowniczą czy wchodzącą w skład organu zarządzającego. Informacja o naruszeniu zakazu oraz wydaniu przez Prezesa UKE decyzji o nałożeniu kary, w tym z uwzględnieniem charakteru naruszenia oraz imienia i nazwiska/nazwy podmiotu zostanie opublikowana na stronie internetowej UKE i pozostanie dostępna do publicznej wiadomości przez okres 5 lat. Decyzji o nałożeniu kary, Prezes UKE nadaje rygor natychmiastowej wykonalności. Wydając decyzję w przedmiocie nałożenia kary na przedsiębiorcę naruszającego zakaz prowadzenia sprzedaży w formule „door to door”, Prezes UKE powinien wziąć pod uwagę konkretne, zindywidualizowane naruszenie, w tym skutki finansowe naruszenia ponoszone przez przedsiębiorcę, skalę naruszeń oraz ogólną postawę przedsiębiorcy.
- Audyt dokumentów abonenckich
W przypadku zawierania umowy o świadczenie usług z konsumentem lub mikroprzedsiębiorcą, małym przedsiębiorcą lub organizacją pozarządową (którzy nie złożyli oświadczenia o wyłączeniu stosowania wobec nich niektórych uprawnień konsumenckich), dostawca usług zobowiązany jest do dostarczenia abonentowi informacji przedumownych, stanowiący skoncentrowaną formę dotychczas stosowanych regulaminów i cenników świadczenia usług. Zgodnie z PKE, Prezes UKE może wezwać przedsiębiorcę do przestawienia treści tego dokumentu, jednocześnie zakreślając określony termin na wykonanie tego zobowiązania. Tym samym, w świetle PKE, kontroli Prezesa UKE podlegać będzie m.in. czy abonent
został w odpowiedni sposób poinformowany o warunkach świadczenia usługi oraz o wszelkich opłatach, które będzie zmuszony ponieść w związku ze świadczeniem usługi.
Ponadto, PKE wprowadza również dodatkowe zobowiązanie dostawców usług w zakresie formy wypowiedzenia umowy o świadczenie usług. Dostawca usług, oferujący możliwość zawarcia lub zmiany umowy o świadczenie usług komunikacji elektronicznej w formie dokumentowej, zobowiązany jest do przyjęcia w tej formie wypowiedzenia umowy oraz oświadczenia o odstąpieniu od umowy lub rozwiązaniu umowy za zgodą stron. Uprawnienie to przysługuje abonentowi niezależne od sposobu w jaki zawarł umowę z dostawcą usług. Również ten aspekt dokumentacji abonenckiej będzie podlegał szczególnej analizie przez Prezesa UKE, który w przypadku uporczywego jego naruszania może zakazać przedsiębiorcy zawierania umów w formie dokumentowej przez okres do 3 lat. Co za tym idzie, wszelkie przypadki ograniczania lub uniemożliwiania abonentowi rozwiązania umowy o świadczenie usług komunikacji elektronicznej za zgodą obu stron, jak również odstąpienia od niej albo jej wypowiedzenia, w formie dokumentowej, mogą skutkować zakazem stosowania formy dokumentowej w obsłudze abonentów, również w stosunku do wszystkich pozostałych abonentów danego przedsiębiorstwa. Mając na uwadze, rosnącą popularność stosowania formy dokumentowej w przypadku umów o świadczenie usług komunikacji elektronicznej, ograniczenie to należałoby potraktować ze szczególną uwagą – w tym również z uwagi na złagodzenie popularnie stosowanej dotąd zasady tożsamości formy zawarcia i wypowiedzenia umowy.
W przypadku uporczywego niezachowania przez dostawcę usług wymogów wskazanych w PKE w zakresie dokumentacji abonenckiej, m.in. w postaci niezachowania wymaganej formy zawarcia i wypowiedzenia umowy, niezawarcia w dokumentacji abonenckiej wszystkich wymaganych przez umowę elementów, nieprawidłowego doręczania dokumentacji abonenckiej, niestosowania udogodnień dla osób z niepełnosprawnościami, niestosowania uprawnień konsumenckich wobec mikroprzedsiębiorców, małych przedsiębiorców oraz organizacji pozarządowych – Prezes UKE może nałożyć na dostawcę usług, karę w postaci publicznego ostrzeżenia bądź zakazu prowadzenia działalności telekomunikacyjnej na okres do 5 lat, na zasadach identycznych jak wskazane w pkt. 1 powyżej.
- Przekazywanie niewykorzystanych środków z usług przedpłaconych
Kolejną nowością wprowadzoną w PKE, jest konieczność zwrotu pozostałych na koncie konsumenta środków z doładowań w przypadku wygaśnięcia ważności konta (rozumianej jako utrata możliwości odbierania połączeń przychodzących w ramach umowy o świadczenie usług przedpłaconych) oraz w przypadku zmiany dostawcy usług. Zwrot środków odbywa się na wniosek konsumenta i na zasadach opisanych w umowie może podlegać opłacie. Uprawnienie to jest limitowane czasowo i wygasa po upływie 6 miesięcy od rozwiązania umowy o świadczenie usług. Środki, które nie zostały odebrane przez konsumentów, pomniejszone o należny od nich podatek od towarów i usług, przedsiębiorca będzie zobowiązany do przekazywania na rachunek wskazany przez UKE, w terminie do 31 marca każdego roku. Środki te finalnie mają stanowić przychód Funduszu Szerokopasmowego i zostaną przekazane na cele profilaktyki i leczenia dzieci i młodzieży uzależnionych od gier, Internetu i informacji. Ponadto, w ramach obowiązków sprawozdawczych, każdy dostawca usług, oprócz przekazywania danych o rodzaju i zakresie działalności telekomunikacyjnej oraz wielkości sprzedaży usług telekomunikacyjnych, będzie zobowiązany dodatkowo przekazywać też informację o wysokości pozostałych na koncie środków z doładowań, do których w poprzednim roku kalendarzowym wygasło uprawnienie konsumenta do ich zwrotu. Informacja ta ma w konsekwencji umożliwić Prezesowi UKE weryfikację prawidłowości rozliczania środków przekazanych przez dostawców usługi komunikacji głosowej na rachunek UKE.
- Nowa opłata związana z zapewnieniem dostępu telekomunikacyjnego
Nowym rozwiązaniem wprowadzonym przez PKE jest mechanizm uiszczania opłaty związanej z wnioskiem o rozstrzygnięcie sporu w zakresie dostępu telekomunikacyjnego przez Prezesa UKE. Do wniesienia opłaty jest zobowiązany wnioskodawca, niemniej jednak w toku postępowania Prezes UKE może przerzucić ciężar uiszczenia tej opłaty na drugą – inną niż wnioskodawca inicjujący postępowanie. Podczas dokonywania oceny czy i na kogo przerzucić ciężar uiszczenia opłat w postępowaniu dostępowym, Prezes UKE będzie brał pod uwagę zachowanie każdej ze stron, w tym m.in. zajmowanie przez nie stanowisk w zakresie wniosku rozpoczynającego negocjacje oraz okoliczności zaproponowania warunków dostępu telekomunikacyjnego i ewentualnej odmowy zapewnienia dostępu telekomunikacyjnego. Co ważne, merytoryczne rozstrzygnięcie sporu w zakresie dostępu telekomunikacyjnego, będzie wiązało się z poniesieniem opłat związanych z przeprowadzeniem postępowania, w wysokości 25% przeciętnego wynagrodzenia (przepis nie dookreśla zasad i podstawy ustalenia ww. wynagrodzenia).
- Obowiązki w zakresie stosowania udogodnień dla użytkowników końcowych z niepełnosprawnością
Zgodnie z art. 178 PKE, Prezes UKE może nałożyć na dostawców usług oraz operatorów telekomunikacyjnych obowiązki w zakresie zapewnienia łączności z użytkownikiem końcowym (w tym obejmujących obowiązek połączenia sieci, obowiązek zapewnienia interoperacyjności usług) jak również może zobowiązać do zapewnia dostępu do interfejsów programistycznych aplikacji oraz elektronicznych przewodników po programach, o ile jest to niezbędne dla korzystania przez użytkowników końcowych z cyfrowych usług radiofonicznych i telewizyjnych oraz udogodnień dla osób z niepełnosprawnościami związanych z tymi usługami. W celu ułatwienia korzystania z usług przez osoby z niepełnosprawnością, dostawca usług powinien zapewnić m.in. stosowanie napisów dla niesłyszących, audiodeskrypcji czy tłumaczenia na język migowy. Ponadto, wraz z wejściem w życie PKE, Prezes UKE będzie posiadał uprawnienie do nakładania na dostawcę usługi komunikacji głosowej obowiązku udostępniania niezbędnych danych dla celów prowadzenia spisów abonentów i informacji o numerach innym dostawcom usługi komunikacji głosowej, świadczącym usługę informacji o numerach telefonicznych.
- System wymiany komunikatów
Zgodnie z PKE, zadaniem Prezesa UKE jest udostępnienie oraz zapewnienie prawidłowego funkcjonowania systemu służącemu wymianie komunikatów pomiędzy dostawcami usług dostępu do internetu, z uwagi na żądanie abonenta do zmiany dostawcy usługi dostępu do internetu. Dodatkowo, system ten może być zintegrowany z systemem PLI CBD, służącym do wymiany komunikatów o lokalizacji zakończenia sieci, z którego zostało wykonane połączenie do numeru alarmowego. W celu prawidłowej realizacji tego obowiązku, PKE przyznaje Prezesowi UKE również prawo do przetwarzania danych osobowych wprowadzanych do tych systemów. Dodatkowe rekomendacje w zakresie prowadzenia ww. systemu teleinformatycznego oraz sposoby wymiany komunikatów pomiędzy dostawcami usług, zostaną dookreślone w rozporządzeniu Rady Ministrów.
- Uprawnienia w zakresie weryfikowania tożsamości abonenta
W związku z wprowadzeniem przez PKE nowych sposobów weryfikacji tożsamości abonenta przed rozpoczęciem świadczenia usług, Prezesowi UKE zostało nadane nowe uprawnienie w zakresie nadzoru nad procesem zdalnej identyfikacji abonenta prowadzonym przez dostawcę usług. W przypadku niedochowania przez dostawcę usług należytej staranności podczas weryfikacji tożsamości za pomocą porównania jego wizerunku (np. podczas pośrednictwem transmisji audiowizualnej) z danymi określonymi w warstwie graficznej dokumentu jego tożsamości, Prezes UKE może wydać decyzję o zawieszeniu tego rodzaju weryfikacji tożsamości. W decyzji Prezes UKE określa również warunki wznowienia zdalnej identyfikacji, pod warunkiem wdrożenia przez dostawcę usług środków wskazanych w decyzji środków.
- Cofnięcie prawa do wykorzystania zasobów numeracji
Prezes UKE jest uprawniony do kontroli wykorzystania przydzielonej numeracji, w tym cofnięcia prawa do wykorzystania numeracji z uwagi na zmiany w planie numeracji krajowej, nieefektywne lub niezgodne z warunkami przydziału wykorzystywanie przyznanej numeracji oraz niewnoszenie opłat za prawo do wykorzystywania zasobów numeracji. Dodatkowo na gruncie PKE, Prezes UKE może cofnąć prawo do wykorzystywania zasobów numeracji również w przypadku stwierdzenia bezpośredniego zagrożenia w krótkim czasie naruszenia interoperacyjności lub ciągłości świadczenia usług telekomunikacyjnych albo naruszenia interoperacyjności lub ciągłości świadczenia usług. Co ważne, cofnięcie danemu dostawcy usług prawa do wykorzystania zasobów numeracji z powodu, o którym mowa w zdaniu poprzedzającym, wiąże się z utratą prawa dostawcy usług do żądania wypłaty odszkodowania przez abonenta w przypadku przedterminowego wypowiedzenia umowy przez abonenta bądź dostawcę usług z winy abonenta.
Podsumowanie
PKE wprowadza szereg innych uprawnień i obowiązków Prezesa UKE, które w konsekwencji umacniają jego pozycję kontrolną w relacji z operatorami telekomunikacyjnymi. Wskazane w niniejszym artykule przykłady, stanowią wyłącznie skrótowe zasygnalizowanie najważniejszych z nich. Z uwagi na rozszerzenie kompetencji Prezesa UKE wraz z wejściem w życie PKE, każdy przedsiębiorca świadczący usługi komunikacji elektronicznej będzie musiał pamiętać o zachowaniu szczególnej czujności w dostosowaniu prowadzonej działalności do nowych zasad, w tym również o nowych uprawnieniach kontrolnych Prezesa UKE.