Fundacja rodzinna – rewolucyjne rozwiązanie także dla przedsiębiorstw telekomunikacyjnych

Fundacja rodzinna – rewolucyjne rozwiązanie także dla przedsiębiorstw telekomunikacyjnych

Czym jest fundacja rodzinna? 

Ustawa o fundacjach rodzinnych weszła w życie w maju 2023 roku. Pomimo niedługiego czasu jej obowiązywania, fundacje rodzinne zyskały wielu zwolenników, o czym świadczy liczba zarejestrowanych fundacji rodzinnych. Według stanu na 31 grudnia 2024 r. wpis do rejestru fundacji rodzinnych uzyskało już 1970 fundacji rodzinnych spośród 3132 złożonych wniosków. 

Zgodnie z wolą ustawodawcy główną funkcją fundacji rodzinnej jest gromadzenie majątku w celu jego ochrony przed rozdrobnieniem, zarządzanie nim w sposób zapewniający zaspokojenie potrzeb beneficjentów, będących co do zasady członkami najbliższej rodziny fundatora, a także spełnianie na ich rzecz świadczeń, którymi mogą być środki pieniężne, rzeczy lub prawa. 

Z kolei mienie wniesione przez fundatora do fundacji rodzinnej co do zasady jest wyłączone spod reżimu dziedziczenia ustawowego i testamentowego, co pozwala na dokładne zaplanowanie funkcjonowania rodzinnego biznesu po śmierci fundatora i uniknięcie mogących powstać na tym tle sporów pomiędzy spadkobiercami. 

Dodatkowo fundacja rodzinna, korzystając ze zwolnienia podmiotowego z podatku dochodowego od osób prawnych (dalej także jako: podatek CIT), może pomnażać rodzinny majątek poprzez prowadzenie działalności gospodarczej w zakresie wskazanym w ustawie, polegającej, m.in. na zbywaniu i nabywaniu udziałów, akcji, najmie i dzierżawie nieruchomości, czy też przystępowaniu do funduszy inwestycyjnych, spółdzielni, a także podmiotów zagranicznych. 

Analizując ustawę o fundacji rodzinnej można zatem dojść do wniosku, że z jednej strony omawiana instytucja ma pełnić funkcje „sejfu” oraz narzędzia do zaplanowania sukcesji, ale także jest sposobem na pomnażanie rodzinnego majątku poprzez prowadzenie efektywnej podatkowo działalności gospodarczej. 

Jakie korzyści płyną z założenia fundacji rodzinnej?

Omówione powyżej zwolnienie podmiotowe z podatku CIT jest jedną z ważniejszych korzyści, która przemawia za powołaniem do życia tego typu instytucji. Nie można jednak zapominać, że zwolnienie podmiotowe nie jest bezwzględne, bowiem fundacja rodzinna będzie zobowiązana do naliczenia i odprowadzenia podatku CIT m.in. w następujących przypadkach:

• spełnienia świadczenia na rzecz beneficjenta – stawka podatku wyniesie wtedy 15% CIT, a podatnikiem wspomnianego podatku będzie fundacja rodzinna;
• przekazania mienia w związku z rozwiązaniem fundacji rodzinnej – stawka podatku CIT wyniesie również 15%;
• prowadzenia działalności gospodarczej wykraczającej poza zakres wskazany ustawie o fundacji rodzinnej, gdzie stawka podatku CIT wyniesie aż 25 %.

Warto także wspomnieć o możliwości wykorzystania fundacji rodzinnej do budowania struktur holdingowych, gdzie fundacja rodzinna jest podmiotem holdingowym a rodzinne spółki – podmiotami zależnymi. W ten sposób fundacja rodzinna może aktywnie zarządzać całym holdingiem, posiadając udziały lub akcje w spółkach zależnych, a także będąc podmiotem powołującym skład organów w tych spółkach. Ustawa o fundacji rodzinnej nie kształtuje natomiast w zakresie drugiej z wymienionych funkcji żadnych ograniczeń – fundacja rodzinna może posiadać nawet 100 % udziałów/akcji w poszczególnych spółkach kapitałowych składających się na strukturę holdingową. Taki stan rzeczy natomiast powoduje, że fundacji rodzinnej będą przysługiwały określone uprawnienia, np. prawo do otrzymywania dywidendy. Wypłacony w ten sposób na rzecz fundacji rodzinnej „zysk” umożliwia natomiast dokonywanie różnego rodzaju dalszych czynności inwestycyjnych bez nadmiernych obciążeń podatkowych, gdyż, co już zostało wspomniane powyżej, chociażby sprzedaż udziałów przez fundację rodzinną jest zwolniona z podatku dochodowego od osób prawnych.

Oprócz powyższego, w kontekście reperkusji podatkowych trzeba podkreślić, iż co do zasady otrzymanie przez beneficjenta świadczenia lub mienia w związku z rozwiązaniem fundacji rodzinnej nie zostanie rozpoznane jako jego przychód i nie powstanie z tego tytułu obowiązek podatkowy, jeśli beneficjent będzie należał do tzw. 0 grupy podatkowej w stosunku do fundatora lub fundatorów. Do tej grupy należą: małżonek, fundatora, zstępny, wstępny, pasierb, rodzeństwo, ojczym lub macocha. W przypadku natomiast beneficjentów z tzw. I i II grupy podatkowej, do której zalicza się członków dalszej rodziny, stawka podatku wynosić będzie 10%, a w stosunku do pozostałych osób – 15%.

Poza omówionymi wyżej korzyściami płynącymi z wykorzystania fundacji rodzinnej do zaplanowania dziedziczenia, warto także zwrócić uwagę na fakt, że fundacja rodzinna nie odpowiada za zobowiązania fundatora powstałe po jej ustanowieniu, a w stosunku do zobowiązań powstałych przed jej ustanowieniem – ponosi odpowiedzialność solidarną, jednakże ograniczoną do wartości mienia wniesionego przez fundatora.

Wobec tego, wypracowany przez fundację rodzinną zysk z prowadzonej przez nią działalności gospodarczej, czy też mienie nabyte przez fundację z innego tytułu niż wniesienie przez fundatora, będzie zabezpieczone przed ewentualną egzekucją.

Czy fundacja rodzinna znajdzie zastosowanie również w branży telekomunikacyjnej?

Fundacje rodzinne mogą okazać się przydatne także w przypadku prowadzenia działalności gospodarczej w branży telekomunikacyjnej.

Za pomocą fundacji rodzinnej można bowiem m.in. dokonać sprzedaży sieci telekomunikacyjnej poprzez sprzedaż udziałów/akcji spółki będącej przedsiębiorcą telekomunikacyjnym. Takie działanie, biorąc pod uwagę wskazane rozwiązania przewidziane dla funkcjonowania fundacji rodzinnych, pozostaje optymalne w kontekście kosztów związanych z przeprowadzeniem takiej transakcji, jak i konsekwencji z tytułu odpowiedzialności za ewentualne wady oświadczeń, które są zazwyczaj składane w związku ze sprzedażą sieci telekomunikacyjnej. 

Z uwagi na ograniczony zakres dozwolonej ustawowo działalności gospodarczej fundacji rodzinnych, a także zakaz zbywania mienia nabytego w celu dalszego zbycia, pod względem podatkowym kluczowe jest, aby transakcja została przeprowadzona w formie sprzedaży udziałów/akcji. Planując zatem transakcję, przedsiębiorstwo telekomunikacyjne działające w formie jednoosobowej działalności gospodarczej czy spółki osobowej, powinno na początek wyjść od rozważań na temat przekształcenia formy prawnej prowadzonej działalności właśnie w spółkę kapitałową. 

Zgodnie z wydaną przez Szefa Krajowej Administracji Skarbowej opinią zabezpieczającą utworzenie fundacji rodzinnej, wniesienie do niej akcji i następnie ich sprzedaż, mimo wysokich korzyści podatkowych, nie będzie działaniem zmierzającym obejściu przepisów podatkowych (opinia zabezpieczająca z dnia 12.02.2024 r., DKP3.8082.8.2023). Trzeba jednak mieć na uwadze fakt, że wspomniana opinia ma charakter ochronny wyłącznie w sprawie, w której została wydania. 

Warto także pamiętać, że fundacja rodzinna nie może zostać ustanowiona wyłącznie w celu osiągnięcia korzyści podatkowej z dokonania sprzedaży udziałów/akcji, ponieważ takie działanie mogłoby  zostać zakwalifikowane jako unikanie opodatkowania. Z założenia ustawodawcy wynika bowiem, że fundacje rodzinne mają działać długofalowo, realizując przede wszystkim cele polegające na gromadzeniu mienia, zarządzaniu nim w interesie beneficjentów oraz spełnianiu świadczeń na rzecz beneficjentów.

Jak wygląda struktura organizacyjna fundacji rodzinnej?

Fundację rodzinną ustanawia fundator lub kilku fundatorów, którym może być wyłącznie osoba fizyczna posiadająca pełną zdolność do czynności prawnych. 

Beneficjentem z kolei może być osoba fizyczna, niezależnie od wieku i posiadania pełnej zdolności do czynności prawnych (nawet sam fundator może być jednocześnie beneficjentem założonej przez siebie fundacji rodzinnej), jak i organizacja pozarządowa prowadząca działalność pożytku publicznego, która zgodnie ze statutem może otrzymać od fundacji rodzinnej świadczenie lub mienie w związku z jej rozwiązaniem. Limit beneficjentów nie został narzucony przez ustawę, stąd też dopuszczalne jest powoływanie ich dowolnej liczby, w zależności od woli fundatora bądź fundatorów. Ponadto, poprzez zmianę statutu możliwe jest dokonywanie zmiany kręgu beneficjentów i przysługujących ich uprawnień już po ustanowieniu fundacji rodzinnej.

Struktura organizacyjna fundacji rodzinnej jest natomiast analogiczna jak w przypadku spółek kapitałowych. Wśród obligatoryjnych organów fundacji rodzinnej wyróżniamy zarząd, zgromadzenie beneficjentów oraz radę nadzorczą, z zastrzeżeniem, że ostatni z wymienionych organów jest obligatoryjny jedynie w przypadku, gdy liczba beneficjentów przekracza 25. 

W razie braku wyraźnego wskazania w statucie kompetencji przysługujących każdemu z wymienionych organów, posiadają one domyślnie prawa i obowiązki określone w ustawie o fundacjach rodzinnych. 

Warto także zwrócić uwagę na fakt, że to fundator decyduje o składzie organów fundacji rodzinnej oraz uprawnieniach beneficjenta. Oznacza to, że posiadanie statusu beneficjenta nie jest jednoznaczne z posiadaniem przez niego uprawnienia do udziału w zgromadzeniu beneficjentów, czy też do otrzymania świadczeń lub mienia w związku z rozwiązaniem fundacji rodzinnej. Fundator może także uzależnić uzyskanie przez beneficjenta ww. uprawnień od spełnienia konkretnych warunków, np. osiągnięcia określonego wieku, czy zdobycia wykształcenia.

Ustawa o fundacji rodzinnej przewiduje także możliwość przyznania członkom organów większej ilości głosów, co pozwala na zachowanie przez fundatora kontroli nad działalnością fundacji rodzinnej i uchwałami podejmowanymi przez zgromadzenie beneficjentów, w przypadku gdy w skład organów, poza fundatorem, wchodzą także inne osoby.

Jak założyć fundację rodzinną?

Do założenia fundacji rodzinnej konieczne jest złożenie w formie aktu notarialnego oświadczenia o ustanowieniu fundacji rodzinnej w akcje założycielskim albo testamencie oraz sporządzanie statutu, który określa najważniejsze zagadnienia związane z tą instytucją. Trzeba również podkreślić, że wraz z założeniem fundacji rodzinnej należy przekazać na fundusz założycielski mienie, którego wartość wynosi co najmniej 100.000 złotych. Fundusz założycielski wymaga pokrycia w całości przed zarejestrowaniem fundacji rodzinnej.

W momencie sporządzenia aktu założycielskiego albo ogłoszenia testamentu powstaje fundacja rodzinna w organizacji, która dopiero z chwilą uzyskania wpisu do właściwego rejestru staje się pełnoprawną fundacją rodzinną posiadającą osobowość prawną. Nie wyłącza to jednak możliwości rozpoczęcia prowadzenia działalności gospodarczej już na etapie fundacji rodzinnej w organizacji, ponieważ mimo pozostawania w tzw. fazie zalążkowej, fundacja rodzinna może  wystąpić do właściwych urzędów z wnioskiem o nadanie numerów NIP i REGON, rozporządzać swoim majątkiem, a także zawierać umowy oraz posiadać rachunek bankowy. Po uzyskaniu wpisu w rejestrze fundacji rodzinnych wszelkie prawa i obowiązki fundacji rodzinnej w organizacji przejdą na fundację rodziną.

Podsumowanie

Fundacja rodzinna jest całkiem młodym tworem prawnym, zyskującym na co raz to większej popularności zwłaszcza wśród przedsiębiorców. Wykorzystywana jest nie tylko jako swoisty „skarbiec” rodzinnego majątku. Zalety, jakie wyróżniają fundację rodzinną, to przede wszystkim możliwość kształtowania za jej pomocą zasad sukcesji majątku pozostawionego przez fundatora w sposób odmienny od tego przewidzianego w Kodeksie cywilnym, czy wykorzystywania jej w strukturach holdingowych. 

Nie można jednak zapominać, że wymienione korzyści płynące z funkcjonowania fundacji rodzinnej zaistnieją, jeśli zostaną spełnione określone warunki, m.in. związane z odpowiednim doborem kręgu beneficjentów czy zakresem prowadzonej przez fundację rodzinną działalności gospodarczej. 

Kwestie takie jak: określenie uprawnień beneficjentów i rodzajów otrzymywanych przez nich świadczeń, ustalenie corporate governence, analiza stosunków majątkowych małżonków,  a także analiza podatkowa pod kątem ustalenia, jakie aktywa będą wniesione do fundacji rodzinnej, to zagadnienia niezwykle istotne, których rozważenie pozostaje nieodzowne w celu wyeliminowana wątpliwości związanych z opłacalnością powoływania fundacji rodzinnej. 

W celu uzyskania pewności, że zostaną dopełnione wszelkie formalności związane z ustanowieniem fundacji rodzinnej, a także treść statutu zostanie dostosowana do wizji fundatora, konieczne jest skorzystanie z pomocy prawnej osób specjalizujących się w tworzeniu fundacji rodzinnych.

Autor: Julia Maciejczyk, aplikant adwokacki w Kancelarii Brightspot Legal Katarzyna Orzeł, Maciej Jojczyk Spółka komandytowa