Kancelaria Brightspot Legal Katarzyna Orzeł, Maciej Jojczyk sp.k.
Obserwując na przestrzeni lat polski rynek telekomunikacyjny dostrzegamy tendencję zmniejszenia ogólnej liczby małych i średnich operatorów na rynku i zajmowanie ich przestrzeni przez duże podmioty. Według kwartalnych raportów publikowanych przez Ministerstwo Cyfryzacji „Polska w zasięgu stacjonarnego dostępu do internetu”, tylko w roku 2025 r. ilość operatorów świadczących usługi stacjonarnego dostępu do usług szerokopasmowych wpisanych do prowadzonego przez Prezesa UKE Rejestru Przedsiębiorców Telekomunikacyjnych zmniejszyła się o 51 podmiotów, względem 1.741 pozostałych na rynku.
W okresie eksplozji rozwoju rynku telekomunikacyjnego, gdzie operatorzy mieli niemalże dowolność co do kierunku ekspansji, budowa infrastruktury telekomunikacyjnej stanowiła inwestycję z wysoką stopą zwrotu. Dofinansowania ze środków publicznych dodatkowo podsycały rynek, zachęcały do wejścia nowe podmioty i otwierały dodatkowe możliwości dla już funkcjonujących na rynku operatorów. Był to okres passy, który wielu przedsiębiorców wykorzystało i teraz może czerpać z tego korzyści.
Naturalne zmiany na rynku telekomunikacyjnym
Z biegiem czasu, gdy rynek się wysycił, a białe plamy występują na mniej zurbanizowanych, trudniej dostępnych obszarach, inwestycje z prywatnych środków dają coraz niższy zysk przy uwzględnieniu wpływów z abonamentów lub nie zwracają się w ogóle. Aktualnie realizowane programy pomocowe takie jak KPO i FERC, dodatkowo ograniczą już i tak nieliczne obszary nieobjęte zasięgami. Dochodzimy więc do punktu, gdy rynek podzielił się na swojego rodzaju strefy wpływów i nie opłaca się budować nowych sieci, a ekonomicznie racjonalną decyzją jest dzierżawa już istniejącej infrastruktury od innych operatorów.
Sytuacja ta naturalnie wpływa na drugi obszar rynku telekomunikacyjnego – usługi detaliczne. Rozpowszechnienie hurtowego modelu udostępniania sieci skutkuje większą konkurencją wśród operatorów, którzy świadczą bezpośrednio usługi telekomunikacyjne dla abonentów. Klient może wybierać spośród dostawców, którzy niekoniecznie mają własną sieć w jego lokalizacji, a usługę dostarczą z wykorzystaniem sieci dzierżawionej. By realnie konkurować na takim rynku, trzeba skupić się na kluczowym kryterium, które dla większości abonentów jest decydujące podczas wyboru dostawcy usługi – cenie. Jeżeli w okolicy funkcjonuje większy dostawca usług, wówczas konkurowanie przez lokalnego operatora z takim podmiotem może być nie do udźwignięcia.
To wszystko składa się na niezwykle trudne warunki funkcjonowania na rynku i skłania operatorów do poszukiwania rozwiązań pozwalających na zoptymalizowanie kosztów i zwiększenie efektywności lub sięgnięcia po coraz popularniejszą opcje wyjścia z branży.
Audyt wewnętrzny jako narzędzie pozwalające zrozumieć własną firmę
Niezależnie od podjętej decyzji, w którym kierunku operator skieruje swoje kroki, konieczne jest szczegółowe przyjrzenie się organizacji. By dokładnie zrozumieć co się dzieje w firmie, niezwykle pomocne może okazać się przeprowadzenie wewnętrznego audytu – jego wyniki będą podstawą do podjęcia dalszych działań.
Wpływy
Kluczowe jest ustalenie obszarów, które są źródłem wpływów, w przypadku przedsiębiorców telekomunikacyjnych będą to głównie:
- wpływy z abonamentów oraz
- opłaty, które operator otrzymuje od innych przedsiębiorców z tytułu korzystania z jego infrastruktury.
Warto wówczas przyjrzeć się lokalnemu rynkowi, czy aktualnie oferowane ceny są konkurencyjne, być może operator ma możliwość inaczej skonstruować ofertę dla abonentów, zoptymalizować proporcje cen za poszczególne usługi składające się na pakiety, co będzie miało wpływ na wysokość zobowiązań podatkowych oraz opłat do OZZ-ów.
Koszty
Wbrew pozorom ważniejszym zagadnieniem będą koszty – zinwentaryzowanie jakie współprace i w jakim wymiarze się na te koszty składają. W przypadku przedsiębiorców telekomunikacyjnych są to w szczególności:
- korzystanie z infrastruktury i usług podmiotów trzecich,
- posadowienie własnej infrastruktury w pasach drogowych,
- umieszczenie sieci na terenie działek prywatnych,
- współprace z nadawcami i OZZ-tami,
- podatek od nieruchomości.
Już w przypadku tych kilku kategorii można zidentyfikować obszary z ukrytymi kosztami:
- zawyżone opłaty za infrastrukturę, których wysokość została ograniczona przez Prezesa UKE w stosunku do niektórych dostawców infrastruktury,
- niezaktualizowane stawki za dostęp do pasa drogowego przekraczające ustawowe limity,
- niezasadne uiszczanie opłat za dostęp do działek w przypadku, gdy w budynku posadowionym na nieruchomości są świadczone usługi,
- błędnie ustalona podstawa obliczania opłaty do OZZ-ów,
- wliczanie do podstawy opodatkowania podatkiem od nieruchomości elementów sieci, które nie spełniają definicji budowli.
To tylko przykłady, a podobnych sytuacji w firmie może być znacznie więcej – wychwycenie takich przypadków potrafi zaoszczędzić znaczne sumy.
Kluczowe warunki współprac
Zarówno w przypadku wpływów jak i kosztów, warto tutaj skontrolować czy umowy będące podstawą współprac:
- są zawarte skutecznie (prawidłowa reprezentacja, wymagane zgody korporacyjne, dochowana wymagana forma zawarcia umowy),
- okres ich obowiązywania nie upłynął,
- nie zawierają nierynkowych kar umownych,
- nie przewidują zbyt krótkich lub zbyt długich okresów wypowiedzenia.
W przypadku zidentyfikowania powyższych okoliczności warto podjąć rozmowy z drugą strona, by uregulować lub wprowadzić korzystne zmiany we współpracy.
Ryzyka
Kolejnym aspektem badania przedsiębiorstwa będzie zweryfikowanie kluczowych ryzyk, które mogą wpłynąć na płynność finansową operatora lub wiarygodność na rynku. Biorąc pod uwagę skalę obowiązków, którymi obarczeni są przedsiębiorcy telekomunikacyjni, zarówno na gruncie przepisów jak i indywidualnych współprac, nie trudno o niedopatrzenia. Konsekwencją niektórych takich uchybień może okazać się obowiązek zapłaty odszkodowania wraz z odsetkami lub kary finansowej, których wartości mogą osiągać nawet kilkaset tysięcy złotych lub skutkować odpowiedzialnością karną lub karno-skarbową. Najczęstszymi takim naruszeniami są:
- nieposiadanie umów/zgód/decyzji dostępowych do nieruchomości (w tym pasów drogowych) na których posadowiona jest sieć,
- bezumowne korzystanie z infrastruktury innych przedsiębiorców,
- współpraca z podmiotami powiązanymi na nierynkowych warunkach, co skutkuje naruszeniem przepisów o cenach transferowych,
- nieuiszczanie opłat do OZZ-ów,
- niepłacenia podatku od nieruchomości,
- zaburzenie proporcji cen za poszczególne usługi w pakietach świadczonych abonentom – a w konsekwencji błędnie ustalana podstawa opodatkowania.
Zinwentaryzowanie nieprawidłowości pozwala ocenić skalę ewentualnych ryzyk, wycenić je i podjąć świadomą decyzję czy operator decyduje się na ich eliminację.
Wskazane powyżej obszary są jedynie przykładowe, i dla pełnego audytu przedsiębiorstwa telekomunikacyjnego konieczne byłoby zbadanie wszystkich sfer, które składają się na prowadzoną firmę – nie można zapomnieć o pracownikach, kwestiach korporacyjnych, sferze dotacyjnej oraz postępowaniach sądowych czy administracyjnych.
Niedoceniane zalety uporządkowania przedsiębiorstwa – decyzyjność co do momentu sprzedaży
Przeprowadzenie audytu, oprócz korzyści w postaci zoptymalizowania bieżącej działalności – uzyskiwania lepszych wyników finansowych i wyeliminowania ryzyk, przynosi jeszcze jedną korzyść, zdecydowanie zwiększa wartość przedsiębiorstwa, poprzez osiągnięcie gotowości do przystąpienia do ewentualnej transakcji, gdy pojawi się oferta kupna.
Polski rynek telekomunikacyjny jest aktualnie w dynamicznej fazie, można spodziewać się że tendencje sprzedażowe małych i średnich operatorów się utrzymają i przedsiębiorcy telekomunikacyjni będą w pewnym momencie konkurować między sobą o oferty kupna, by w porę wycofać się z wymagającego rynku detalicznego.
Znajomość swojej firmy i jej uporządkowana struktura pozwoli osiągnąć korzystną ofertę, bez konieczności godzenia się na obniżanie ceny czy przystawanie na niekorzystne warunki z uwagi na nieprawidłowości i ryzyka, dla eliminacji których nie będzie przestrzeni na etapie rozmów o transakcji.
Jeżeli zainteresował Państwa ten temat, uprzejmie zapraszamy do kontaktu z naszą kancelarią pod adresem mailowym info@brightspot.pl oraz numerem telefonu +48 12 311 04 42.
BIO Autora:
Aleksandra Woźniak
Radca prawny w kancelarii Brightspot Legal Katarzyna Orzeł, Maciej Jojczyk sp.k.
Absolwentka Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Jagiellońskiego. W Kancelarii Brightspot zajmuje się obsługą prawną przedsiębiorców telekomunikacyjnych. Do jej obowiązków należy przede wszystkim prowadzenie transakcji sprzedażowych z uwzględnieniem procesów due diligence przedsiębiorców telekomunikacyjnych oraz bieżące doradztwo w sprawach związanych z działalnością przedsiębiorców telekomunikacyjnych.